Halide Edip Adıvar tarafından yazılan, edebiyatımızda Kurtuluş Savaşı üzerine romanların ilkidir. İzmir’in işgali sırasında kocası ve çocuğu düşman tarafından öldürülen Ayşe, İstanbul’a akrabası Peyami’nin yanına gelir.
İkisinin yanına Binbaşı İhsan da katılır ve Anadolu’ ya geçerler, amaçları Kuvayi Milliye’ye hizmet etmektir.Ayşe, eskişehir asker hastanesinde ve polatlı sahra hastanesinde hemşire olarak çalışır. Bu arada hem Peyami hem de Binbaşı İhsan Ayşe’ye aşık olur. Bu aşk her ikisi için de ateşten bir gömleğe dönüşür. İhan ve Ayşe cephede ölürler, yaralanan Peyami, kafasında kalan bir kurşunla Ankara Cebeci Hastanesinde "ateşten gömlek" ismini verdiği anılarını yazmayı tamamlar ve kafasındaki kurşunun çıkarılması için girdiği ameliyatta ölür.
"Yetmişbeş yıl boyunca okunmuş, sevilmiş, çok etkilenilmiş bu roman, yalnızca anlatımının ateşi, hummasıyla değil, 'anlattıklarıyla' da bugün yeniden anlam kazanıyor. Biz, yetmişbeş yıl aradan sonra Ateşten Gömlek'i gereksiniyoruz. Doğu ve Batı kültürlerinin sentezine ulaşabilmiş Halide Edib, efsanevi konuşmacısı olduğu Sultanahmet Mitingi'nde 'hükümet'lerin düşman, 'millet'lerin dost olduğunu söylemişti. Geçen onca zaman, onu sözünü ne yazik ki doğrulamaya devam ediyor; hükümetleri bir türlü 'ferdin ezeli hürriyet mücadelesi'nde fertlerle dost kılamıyor. Belki bu yüzden ferdin sırtında hâlâ ateşten gömlekler var."
